Twee soorten moed

De Iliad en de Odyssee ín mijzelf

Als ik spreek of schrijf over verhalen en waarom we ze vertellen, heb ik het vaak over twee soorten moed die nodig zijn om een verhaal enerzijds in beweging te krijgen en anderzijds om het verhaal ‘rond’ of ‘af’ maken.

De selectiedrempel - Heldenreiskaarten - Mai Flesseman

De eerste vorm van moed gaat over beginnen, naar buiten te treden, de veilige haven verlaten en het avontuur aan te gaan.
De tweede vorm van moed is nodig om terug te keren. Naar huis naar jezelf, om de balans te herstellen, in het reine te komen met alles en iedereen, en zo te ‘helen’.

Wat me opvalt is dat we in verhalenland vooral die eerste soort van moed zo toejuichen. De moed om aan iets te beginnen en je comfortzone te verlaten. Stoer, vastbesloten, gefocust, ambitieus, actie, overwinnen en masculiniteit. Noem het de Ilias in ons. De bereidheid om je spierballen te tonen.

De tweede soort moed heeft veel minder aanzien. Want daar gaat het over loslaten, overgave, vertwijfeling, gevoelens, vrouwelijkheid, binnenwereld, erkennen dat je fout zat (de Odyssee in ons). Hier komt het aan op ons - onderontwikkelde - vermogen om onze binnenwereld te verkennen.

Calling

Een verhaal begint over het algemeen met een oproep, een motorisch moment. De hoofdpersoon wordt uitgedaagd het vertrouwde leventje achter te laten en iets volkomen nieuws aan te gaan.

Daar is moed voor nodig. Zeker weten.
Soms komt die harteklop van binnenuit. Bijvoorbeeld bij Billy Elliot in de gelijknamige film die dan ineens weet: ‘Ik wil balletdanser worden’. Soms komt de call van buiten. ‘Help Troje te veroveren’ (Odysseus).
Het gaat om ‘in beweging komen’ en de veiligheid van het nest verlaten. Gaan met die banaan. Deze moed kennen we allemaal. En we houden ervan: onszelf bewijzen, laten zien wat we kunnen of willen en zo iets van ons leven maken.
Het is de moed van het begin.

Doe het. Ga.

De wereld beloont deze vorm van moed met applaus. Met cijfers, diploma’s, likes, erkenning, een plek aan tafel. Gefeliciteerd! Je hoort erbij. Je telt mee. Bravo.

Maar na het verschijnen, komt het aan op verdwijnen

De tweede soort moed is stiller en ongemakkelijker.

Die gaat niet om verschijnen (Tadaaa! kijk eens wat ik kan), maar om verdwijnen. Na een tijdje is de voorlopige versie van jezelf uitgespeeld. Dan vraagt het leven iets anders van je. Dan komt het aan op verdwijnen uit de rol die je zo lang hebt gespeeld. Uit het verhaal dat je hebt opgebouwd. Uit de verwachtingen van anderen. Bereid zijn al die zaken los te laten.

De eerste (verhaal)boog in je leven jaar duwt je meestal vanzelf naar buiten en naar boven. Naar school, naar een studie, naar een baan, een relatie, kinderen, een carrière. Je leert bouwen, manifesteren, bewijzen. Kijk eens wat ik kan.

Maar ergens in dat ‘worden’ verlies je ook iets. Stilletjes, zonder dat je het merkt of omdat er geen tijd voor was. Een innerlijke stem die steeds zachter wordt naarmate het applaus luider klinkt, maar die er altijd is. Die stem vraagt aan je hoe het echt met je gaat.

De middag van het leven

Jung noemde dit de ‘middag van het leven’. Het moment waarop de zon zijn hoogste punt bereikt en aan zijn neergang begint. Waar de ochtend vraagt om energie, ambitie, expansie, vraagt de middag iets anders. Namelijk de bereidheid naar binnen te kijken, je geweten te onderzoeken en je af te stemmen op wat er ónder het opgebouwde leven op je ligt te wachten.

En gek genoeg… daar bestaat geen cursus voor. Over deze beweging wordt minder uitvoerig gesproken in de drama-handboeken dan over die eerste soort. Terwijl het ook ‘grote’ moed vraag.

Het is de moed van de bankdirecteur die zijn carrière aan de wilgen hangt en beeldend kunstenaar wordt. Van de politicus die actievoerder wordt. Van de moeder die haar gezin verlaat. Van de man die zijn succesvolle bedrijf afbouwt en gaat reizen. En van Odysseus die na al zijn overwinningen en slimme trucjes nu alleen maar naar huis verlangt.

Deze moed krijgt geen applaus. Hooguit onbegrip en afkeurend gefluister.

Het gaat het om loslaten van wat je hebt opgebouwd. Wie je was, je imago, je aannames, je overtuigingen, de manier van werken.

Paradox

Een bizarre paradox: je hebt gewerkt aan je naam, je werk, je identiteit en dan vraagt het leven ineens van je om dat los te laten om onder dat zorgvuldig opgebouwde bestaan een andere laag aan te boren. Een dieper zelf, dat nooit helemaal paste in de rollen die je speelde.

Afdalen is moeilijker dan klimmen. Klimmen heeft richting en doel. Afdalen vraagt om een ander soort navigatie: geen wilskracht of ambitie maar overgave en vertrouwen. Afstemming op de innerlijke stem, die al zo lang is overstemd dat je haar eerst moet leren herkennen.

Ik herken dit in mijn eigen schrijven. De boeken die ik schreef vanuit mijn rol als storytellingexpert zijn anders dan de teksten die ik nu schrijf vanuit iets fundamentelers, meer vanuit fascinatie voor de mythologie en hoe al deze grote verhalen proberen het onzegbare tot uitdrukking te brengen.

Die tweede stem is minder gestructureerd. Vrijer. Minder bang voor wat hoort of wat verkoopt, maar ook lastiger te vinden, chaotischer. Ik wil niet meer schrijven omdat ik móet schrijven. Ik wil schrijven omdat er iets verteld wil worden dat nog niet is verteld.

El corazón, todo un atleta - Fundación Española del Corazón

Dat vraag van mij een ander soort van moed. De moed om los te laten wat bekend is, af te dalen naar de binnenwereld, het ego afleggen en te zeggen dit ben ik, meer is het niet.

Mijn echte zelf.
Best spannend.

Maar… is dat niet precies is wat de wereld nu zo hard nodig heeft?
Niet langer dat eeuwige strijdgewoel, die bewijsdrang, al die ego’s. Niet steeds maar die primitieve territoriumdrift, dat egoïsme en wantrouwen…

Hoe zit het met de tweede grote beweging in ons collectieve verhaal? Hoe landen wij in zachtheid en niet-weten? En erkennen we dat we op de verkeerde plekken zochten?

Die binnenwereld van ons is nog tamelijk onontgonnen terrein. Laten we de moed tonen die wereld te verkennen.

Liefs van Mieke