Hoe ouder ik word, hoe meer losse aspecten ik ervaar, die deel van mij uitmaken.
Het is een gevoel alsof ik uit allerlei verschillende onderdelen besta, die samen ‘mij’ vormen.
Een deel van mij is de vrouw die dit stukje zit te tikken, daarnaast woont er in mij ook nog een jonge moeder die haar kinderen van school haalt, maar ook een oma, plus een vrouw die al heel lang met dezelfde man leeft, een schrijver en een docent, iemand die het leuk vindt lekkere maaltijden te koken. Er zit ook een oude hippie in mij, die niets van burgerlijkheid moet hebben, een deel dat graag door Europa reist. Er is ook een stuk dat dromen zag vervliegen, een deel dat verdriet en angst kende, een deel bij wie de dromen wél uitkwamen maar net iets anders bleken dan ze eerst dacht.
Ik bent niet meer één persoon in één leven. Ik ben een verzameling plekken, mensen, versies van mezelf. En de vraag is niet of ik weer kan worden tot wie ik ooit was. Dat kan namelijk niet. De vraag is eerder hoe ik die delen integreer. Hoe ik er één geheel van maak.
Isis, godin van de magie en de vruchtbaarheid
Er is een heel oud verhaal dat dit proces mooi beschrijft. Het is een oude Egyptische mythe, meer dan vierduizend jaar oud, en het gaat over een vrouw die haar geliefde in veertien stukken terugvond. Haar naam was Isis.
Even de uitgangssituatie:
Isis is een van de belangrijkste godinnen uit de oude Egyptische mythologie, bekend als de godin van de magie, vruchtbaarheid, genezing en het moederschap. Isis is getrouwd met haar broer Osiris de rechtvaardige. (Dat was bij de oude Egyptenaren overigens geen ‘zondig’ verschijnsel, maar een zeer geaccepteerde situatie. Goden waren nu eenmaal broers en zussen van elkaar.)
Er is nog een broer, Seth, deze is jaloers en machtsbelust.
Waar Osiris de god van de Orde en het Leven is, is Seth, de godheid van de Chaos, de woestijn en de dood. De jaloerse Seth organiseert een feestje met kwade bedoelingen. Hij heeft een prachtig versierde kist gemaakt en stelt aan de feestgangers voor dat wie er precies in past, de kist mag houden.
Osiris wil het wel proberen. Maar zodra hij in de kist gaat liggen, klappen Seth en zijn handlangers het deksel dicht, sluiten ze de kist hermetisch af en spijkeren of verzegelen ze hem. Seth gooit de kist met de levende Osiris erin onmiddellijk in de rivier de Nijl, en Osiris verdrinkt
Maar dan is daar Isis, die dit niet accepteert. Ze gaat op zoek om haar geliefde te vinden, ze zwerft, zoekt, vraagt voorbijgangers, dwaalt langs de oevers.
En jawel… ze vindt de kist uiteindelijk helemaal in Byblos, waar hij helemaal is ingegroeid in een tamariskboom die door de goddelijke energie van Osiris heel snel tot een gigantische boom is uitgegroeid en – nadat de koning de indrukwekkende boom zag - tot pilaar is gehouwen voor het paleis van de koning, die natuurlijk niet weet dat Osiris hierin verborgen zit.
Isis, geleid door geruchten plus uiteraard goddelijke energie, infiltreert in het paleis, door zich voor te doen als kindermeisje.
Zodra ze de kist in de paleiszuil ontdekt (er wordt soms gesproken van een geur die onmiskenbaar is) onthult ze haar ware identiteit als godin. Ze vraagt de koning om de zuil en snijdt de stam open om de kist ongeschonden te bergen. Zo kan ze het lichaam van haar geliefde Osiris mee terug naar Egypte nemen.
En dan komt het huiveringwekkende deel.
Als Seth erachter komt dat Isis de kist heeft teruggevonden en in het geheim verborgen houdt in de Nijldelta, ontsteekt hij in grote woede. Hij wil er definitief voor zorgen dat Osiris nooit meer kan terugkeren.
Seth vindt de kist, rooft het lijk van Osiris en snijdt het lichaam in 14 stukken. De stukken worden verspreid. Om te voorkomen dat Isis het lichaam ooit nog compleet kan maken, verspreidt Seth de lichaamsdelen over heel Egypte.
Dan begint Isis’ eigenlijke werk.
Dit dwingt Isis om opnieuw op een wanhopige zoektocht te gaan. Samen met haar zus Nephthys reist ze het hele land door om alle stukken te verzamelen.
Het zoeken en wat het betekent om de stukken bij elkaar te rapen
Isis begint te zwerven door Egypte. Ze vindt een stuk in Nubië, een stuk in de delta, een stuk bij Abydos, dat later haar heiligste heiligdom zou worden. Ze bouwt ter plekke van elke vondst een klein heiligdom. Sommige tradities zeggen dat ze ter plekke een deel van hem begroef, andere dat ze hem meenam om later samen te voegen.
Hoe moeten we dat duiden, dat ze de brokstukken verzamelt?
Ik zie het zo: dat is wat een leven doet… het zorgt voor brokstukken, delen, afsplitsingen. De herinneringen zijn niet meer op één plek, maar overal. Bij mensen met wie je geen contact meer hebt, in een straat waar je niet meer woont, een school die is afgebroken, een gebouw waar je niet meer komt, een dagelijkse handeling die je niet meer verricht, een gewoonte die je hebt afgeleerd en heel veel herinneringen.
De heelwording is niet in dat je die stukken ontkent, maar dat je ze opzoekt. Dat je ze erkent, in handen neemt en ze allemaal een plek geeft. Dat kost tijd, soms jaren. Ook Isis’ zoektocht duurt volgens sommige bronnen jaren.
Het veertiende stuk; dat wat nooit terugkomt
Van alle stukken die Isis zoekt, is er één dat ze niet vindt. Osiris’ fallus is door een Nijl-vis opgegeten. Dat is niet zomaar een pikant detail. Het is symbolisch het meest wezenlijke stuk; dat wat leven kan voortbrengen, wat verbinding maakt, wat een toekomst mogelijk maakt. Maar Isis vindt het niet terug.
Wat ze doet, in plaats daarvan, is iets waar we duizenden jaren later nog van kunnen leren. Ze maakt een nieuwe, van goud.
Met andere woorden… Isis herstelt Osiris niet door hem weer in dezelfde vorm terug te brengen. Ze aanvaardt dat er een ‘essentieel’ deel van hem voorgoed weg is. En dan doet ze het enige wat mogelijk is: ze maakt iets nieuws om dat deel te vervangen.
Wat betekent dit voor ons? Voor iemand die iets wezenlijks kwijt is? Voor een moeder die een kind heeft verloren? Voor een vrouw die haar man heeft moeten begraven? Voor iemand die uit zijn land is gevlucht en het nooit meer terugziet? Voor wie een baan, gezondheid, een versie van zichzelf heeft moeten loslaten?
De mythe leert ons: je maakt iets nieuws, en dat nieuwe is van goud. Omdat het edeler is, er zit een diepe wijsheid en een weten aan vast. De mens is getransformeerd.
En dat volstaat, zegt de mythe, om het leven voort te zetten.
Vleugels
Op sarcofagen en tempelwanden door heel Egypte is Isis afgebeeld als vrouw met uitgespreide vleugels, die zich buigt over het lichaam van Osiris. Ze bedekt hem, omvat hem en verwarmt hem.
Een prachtig iconografisch gebaar uit de oude wereld!
Niet toevallig dat het gebaar overleeft, ook in een andere vorm, bv. in de Middeleeuwse afbeeldingen van Maria met de beschermmantel, die haar mantel uitspreidt over gelovigen die er onder wegkruipen. Het beschermende gebaar is voor de zielen die om bescherming vragen. Om bedekt te worden, om vastgehouden te worden, om verwarmd en heel te worden.
Horus
Maar hiermee is het verhaal nog niet helemaal klaar. Osiris komt korte tijd tot leven; kort genoeg voor één goddelijke magische versmelting, en uit die éne omhelzing wordt Horus geboren, de valkengod, zoon van Isis en Osiris.
Osiris verdwijnt daarna naar de onderwereld, waar hij voortaan als koning der doden zal regeren. En Isis blijft achter met een kind. Een kind dat opgroeit, Seth uitdaagt, en de troon van zijn vader herwint.
Je ziet dat heelwording niet alleen om herstellen gaat, maar vooral ook om wat eruit voortkomt.
Dat wat wij het bijeenrapen om uiteindelijk iets nieuws in de wereld te brengen dat vóór de verdeeldheid er nog niet was. Niet alleen Osiris wordt geheeld, er wordt iets totaal nieuws geboren.
Zo werkt het ook in het gewone mensenleven… Wat je bijeen hebt geraapt van je eigen brokstukken, wordt materiaal dat je aan anderen kunt doorgeven. Aan kinderen, aan leerlingen, aan lezers, publiek. Aan iedereen die zelf even in stukken ligt en jouw bescherming of hulp nodig heeft, jouw goud, jouw vleugels, om te herkennen wat bij elkaar hoort.
Wat leren we van Isis?
Sommige stukken uit je leven zijn voorgoed weg, maar dat betekent niet dat er geen nieuw geheel mogelijk is. Het betekent eerder dat je iets moet integreren.
Verzamel de brokstukken, zoek ze in allerlei hoeken, neem ze in handen nemen, geef ze een plek.
En voor het stuk dat je nooit meer terugkrijgt - misschien het meest wezenlijke stuk - moet je iets nieuws verzinnen. Je moet er iets van maken. Zoals de Japanners het principe Kinshugi gebruiken om hun gebroken vazen en schalen met goud te herstellen, zo ontstaat er iets nieuws.
In het oude Egypte staat, tot op vandaag, een reeks kleine tempels op de plekken waar Isis een stuk van Osiris zou hebben gevonden. In Abydos. In Busiris. In Bigeh. Pelgrims trokken er eeuwenlang langs, van vondst naar vondst, en beleefden zo de mythe.
Laten we dat ook doen. Gewoon in ons eigen leven. Langs de plekken lopen waar we een stuk van onszelf hebben achtergelaten. Laten we elk stuk opzoeken en er een klein heiligdom van maken. En dan voor het stuk dat we nooit meer terugkrijgen, iets van goud smeden, iets van grote waarde dat alles verandert, waarmee we iets nieuws in de wereld zetten. Iets wat vóór de breuk niet mogelijk was.
Liefs van Mieke, een vrouw die haar brokstukken bijelkaar scharrelt.
Zo mooi
Wat prachtig weer. Sjonge. Buiging.