Afdalen naar Moeder Nyx
de godin van het 'niksen'
Sinds kort leer ik mezelf ‘niksen’. Je weet wel: lummelen, bankhangen, slenteren, staren… Niks. En zo kwam ik weer eens in contact met de Godin Nyx!
Gelukkig hebben we het de laatste tijd veel over Moeder Aarde, Gaia. We noemen haar liefkozend, we maken er documentaires over, we hebben haar zelfs ingeschreven in onze klimaatverdragen. Ze heeft het zwaar.
Maar wist je dat ze een zus heeft? Een oudere zus, om precies te zijn. Een zus zonder wie Gaia nooit had kunnen betstaan. Een zus die door de oude Grieken zo werd gevreesd dat zelfs Zeus, met zijn woedeaanvallen en affaires, zijn best deed haar niet boos te maken.
Haar naam is Nyx, Godin van de Nacht.
Haar naam hangt rond als het woord voor wat we hebben als we niets meer hebben: ‘niks.’ Nothing, Nada, Niente, Nichts, Rien, Intet, Wu…
Daar wil ik het even over hebben…
Want de wereld is luidruchtig, druk, en zit op veel plekken diep in de problemen. De ziel lijkt eruit en de aarde kreunt. En het zou zomaar kunnen dat het antwoord op die toenemende chaos niet ligt in nóg meer doen, nóg meer oplossingen en overleg, maar in een tegenovergestelde beweging die we lang geleden zijn verleerd… Afdalen. Stilvallen. In het duister gaan zitten en kijken wat er komt.
Afdalen…
naar Moeder Nyx.
Het begon allemaal met Chaos
Heel lang geleden, voordat er tijd bestond, vóór de oerknal, was er niets meer dan een gapende leegte. Een leegte zo leeg dat je het je niet kunt voorstellen. De Grieken noemden deze donkere gapende leegte Chaos.
Chaos beschikte over vier natuurelementen – aarde, water, lucht en vuur.
Deze elementen waren nog niet zoals we die nu kennen want in de leegte had niets vorm. Chaos deed wat chaos doet en husselde enigszins chaotisch de elementen door elkaar, en ze schoten alle kanten op en geheel per toeval creëerde Chaos daarmee 6 oergoden:
Eros, de god van Liefde, Gaia (aarde) en Tartaros (onderwereld), Nyx (nacht), Erebos (duisternis), en Chronos (tijd).
Chronos zorgde voor het begin van de Tijd. Eros deed zijn werk en bracht Chaos en Gaia samen te brengen zodat zij nakomelingen zouden produceren, en zeeën, bergen en de hemel.
Nyx als Godin van de Nacht verbond zich innig met Erebos, God van de Duisternis. Zij werden aangetrokken door elkaars duistere kanten.
Nyx werd moeder van zoete dingen (slaap, dromen, vriendschap) én van bittere dingen (dood, schuld, wraak, misleiding). Ze is niet ‘goed’ en niet ‘slecht’.
Ze ís als de nacht zelf, die je beschermt of bedreigt afhankelijk van hoe je je voelt.
Zeus vermeed haar omdat hij in haar nabijheid zijn eigen schuld voelde. Hij deed liever of er niks was. Of alsof Nyx er niet was. De moderne mens vermijdt Nyx om dezelfde reden als Zeus: in haar nabijheid kun je niet meer ontsnappen aan wat je verzwegen hebt voor jezelf. Aan hoe je je voelt in de diepste duisternis.
Hoe we Nyx zijn kwijtgeraakt
Het westerse narratief heeft het licht gekozen, letterlijk en figuurlijk. De Verlichting heette niet voor niets zo. Vooruitgang, expansie, helderheid, snelheid, oplossingen. We hebben de nacht weggepoetst met straatverlichting, de slaap weggepoetst met schermen, het mysterie weggepoetst met data, en de afdaling weggepoetst met optimisme.
Ik geloof zelf dat een belangrijke oorzaak van veel van onze problemen in de westerse wereld het verlies is van de ‘mythologie als buidelzakje’, zoals Joseph Campbell het zo mooi omschrijft. Als iets waar we onze geestelijk voedsel uit kunnen halen en onze waarden aan kunnen ontlenen.
We voelen ons niet langer meer gesteund, snappen niet meer waar het leven in essentie om draait. We missen een aansprekend verhaal dat ons beschermt en veiligheid biedt en ons voorbereid op moeilijkheden en kansen in het leven, zoals voorheen de grote religies dat deden.
Zonder deze verhalen die vaak als steun en richtsnoer worden ervaren, is de chaos en de verwarring toegenomen. Op dit moment ervaart 60% van de mensheid een gevoel van zinloosheid, het aantal jongeren met een depressie groeit… Hoe kunnen we de ziel, de vitaliteit weer opdiepen?
De afdaling: wat helden doen op het ‘moment suprême’
Uit de mythologie weten we dat in elk groot verhaal de protagonist op het beslissende moment moet afdalen. In plaats van meer doen, meer ego, juist minder doen. Niet vooruit, maar terug. Niet naar het licht, maar naar het bos, de put, de onderwereld.
En precies dáár, in het donker ligt de schat. Want daar vallen de illusies weg waarin het oude leven nog overeind stond.
Alle bekende mythische afdalingen, zoals die van Inanna die naar de onderwereld gaat en bij zeven poorten alles van zich moet afleggen, Demeter die rouwt om Persephone, Orpheus die afdaalt om Eurydice te halen. Allemaal sluiten ze, in zekere zin, een verbond met Nyx.
De wereld op het ‘moment suprême’
Wat nu als we, als cultuur, als planeet, werkelijk op het ‘moment suprême’ van een nieuw groot verhaal staan? Niet aan het einde van de wereld, maar op het punt waar het oude verhaal niet meer werkt en het nieuwe nog niet geschreven is.
Misschien moeten we onze neiging om weer nieuwe plannen en procedures te verzinnen, al die strategieën even loslaten en ons overgeven aan het tegenovergestelde: het vermogen om in het niet-weten te verblijven. Om de duisternis als vroedvrouw te verwelkomen in plaats van als vijand. Om Nyx zo terug te roepen uit haar ballingschap.
Moeder Nyx vraagt eigenlijk niks van ons. We hoeven er niets voor te doen, eerder iets te laten… We hoeven er niet voor naar een kerk, geen pelgrimstocht te ondernemen of eindeloos te bidden of te mediteren.
Nyx vraagt is iets wat voor ons moeilijker is dan ooit: dat we het licht af en toe durven uitdoen, de stilte niet meteen volproppen met afleiding en leren onze mening uit te stellen.
Niks doen
Zo krijgen we de ziel misschien weer terug: in dat ene stille moment waarop we, met onze ogen dicht, voor het eerst sinds lang weer iets kunnen horen. Leer luisteren in dat duister, dan hoor je haar misschien.
‘Kijk eens goed, nu zie je de sterren’
Liefs vanuit het duister,
Een dochter van Nyx
Niet niks..